poniedziałek, 14 maja 2012

Przez zielone okulary


Średniowieczne okulary są motywem przewodnim wystawy w Zgorzelcu. Wydaje się nieprawdopodobne, że tak kruchy przedmiot przetrwał do naszych czasów. Atrybut, bez którego wielu z nas nie wyobraża sobie życia, przybliża nas do świata i życia ludzi tworzących to miejsce przed nami.

Okulary znalezione w Elblągu datuje się na pierwszą połowę XV wieku. Miejsce ich produkcji nie jest znane i nigdy się nie dowiemy w jaki sposób dotarły do Elbląga. Najprawdopodobniej zostały zakupione przez użytkownika, być może mieszkańca/właściciela parceli, na której je znaleziono. Okulary posiadają rogową oprawę i ciemnozielone szkła. Nie były przeznaczone do czytania. Kolor szkieł sugeruje, że służyły raczej jako filtr łagodzący nadwyrężenie oczu, chroniły przed słońcem lub kurzem. Egzemplarz ten jest najstarszym znalezionym w Polsce.

Okulary kabłąkowe XV w. (fot. archiwum MAH)

Do końca nie wiadomo, kiedy i kto wymyślił okulary. Już starożytni Grecy zaobserwowali, że kuliste naczynie wypełnione wodą powiększa oglądany przez nie przedmiot. Brak jednak dowodów na używanie przez nich okularów czy szkieł powiększających. Prawdopodobnie wynalazek ten powstał w Chinach już w V wieku. Istnieje legenda, w której żyjący samotnie w górach pustelnik Cho Tso używa skorupy świętego żółwia do zrobienia oprawek do szkieł. O stosowaniu okularów przez Chińczyków wiemy z relacji Marco Polo. Jednak pierwszymi na świecie optykami byli wynalazcy soczewki – Arabowie.
W Europie okulary pojawiają się pod koniec XIII wieku we Włoszech. Gdzie dokładnie wykonano je po raz pierwszy jest kwestią sporną. Może wykonał je dominikanin Alessandro de Spino we Florencji, a może miało to miejsce w jednej z wytwórni szkła w Wenecji. Gdziekolwiek się to wydarzyło, nie znano jeszcze wtedy ówczesnej nazwy tego przedmiotu. Określano je jako lapides ad legendum – kamienie do czytania. Przykładano je do oczu trzymając w ręku, opierając na nosie, przywiązywano sznurkiem do uszu. Rogowe oprawki upowszechniły się w XIV wieku. Pierwsze okulary do czytania wytwarzano w Wenecji z kryształów górskich, co potwierdzają statusy gildii z 1284 roku, reprezentującej rzemieślników weneckich obrabiających te szlachetne kamienie. Były to soczewki wypukłe, pomagające dalekowidzom, ułatwiające czytanie i pisanie. Okulary dla krótkowidzów pojawiły się dopiero w XV wieku w Niemczech.


Okulary na obrazie J. van Eycka 1436 r. (fragment)


1 komentarz:

  1. Rewelacyjne znalezisko.
    Świat w kolorze szafirowym...

    OdpowiedzUsuń